In de jaren ’80 dacht de wetenschap dat micro-reacties (ergens jeuk voelen) een bijkomstigheid was van een gevoelde emotie en dat deze zo snel verdween alsof deze in feite niet had plaatsgevonden. Immers: waarom zou je je krabben als je onuitgesproken gedachten hebt? Zit er soms meer achter?
Met micro-reacties (kleine beweging zoals bijv. met de vingertop een wang, neus aanraken) stappen we de theorie van de controle over emoties binnen. We maken die kleine bewegingen omdat wij niet exact de informatie geven die we wel (aan-)voelen.
Met micro-reakties laten we zien dat we niet geheel transparant zijn tegenover de ander of de tot ons komende informatie of geven.
Een deel van ons laat daarmee zien die informatie voor ons te houden of een bepaalde kant in de conversatie op te willen gaan...
Emoties zijn paradoxaal
Paradoxaal genoeg stellen emoties ons in staat andere emoties te verbergen. Om een metafoor te gebruiken: emoties handelen met hetzelfde mechanisme als illegale doping in de sport; ze zijn het liefst onvindbaar of worden gemaskeerd door een ander product! Hetzelfde gebeurt bij emoties die we proberen te verbergen door er een andere emotie op te plakken.
Er is altijd verschil in wat we zeggen aan de ene kant, en wat we laten zien aan de andere. Wat we zeggen weerspiegelt de emotie die we willen laten zien aan bijvoorbeeld een gesprekspartner. Wat we voelen is de onderliggende emotie en als die van dezelfde aard is als de getoonde emotie is iemand authentiek. Waaròm we ons op een bepaald moment in de ogen wrijven, een wijsvinger langs de neus wrijven of waarom we met de ogen knipperen als we informatie in ons geheugen zoeken...Het 'gebeurt' zonder dat je daar erg in hebt. Maar als de onderliggende emotie verschilt van de getoonde emotie, zien we discrepantie... en juist het 'lezen' van dat verschil trekt de aandacht. Een verborgen emotie laat het echte gevoel zien.
Meestal zijn onze gedachten binair en kiezen we liever dit dan dat. Zonder emoties zouden we niet kunnen kiezen. Met gebaren kunnen we makkelijk twee objecten -of waarden- op dezelfde plek identificeren. Maar vaker hebben we de neiging om ze naast elkaar te plaatsen; de een rechts of links van de andere. Niemand zal zeggen: "tijdens onze vakantie “gingen we via Parijs en Lyon naar Florence" met gebaren die precies op dezelfde plaats worden gemaakt. We tonen ze naast elkaar, op bepaalde volgorde. We duiden ook emoties met gebaren.
Onophoudelijk rangschikken we belangrijke dingen van de dingen die minder belangrijk zijn. Tussen wat we willen en wat we niet willen. Het stelt ons in staat op cruciale momenten de juiste beslissingen te nemen en doen dat altijd op emotionele criteria. We kiezen rangschikkend om te overleven.
Het specifieke probleem van emoties is de emotie zelf. Bij het aankijken van iemand zie je niet alleen of hij/zij aanwezig is. Ook probeer je de gemoedstoestand in te schatten door de persoon aan te kijken en zijn emotie te doorgronden. Hoewel er een grote kloof ligt tussen onze onbewuste -volgens sommigen- grenzeloze capaciteiten, zijn onze bewuste mogelijkheden veel beperkter. We vergissen ons over emoties die we voelen en ons vermogen om deze bewust bij de ander te decoderen.
Leren observeren
Niet observeren om te leren, maar leren te observeren. Weten wat je observeert! We kunnen ontdekken wat iemand echt denkt en voelt door diens lichaamstaal te observeren. Emoties hebben specifieke eigenschappen die in het gezicht en door het lichaam worden geuit.
Lichaamstaal op rechts of links gemaakt krijgt een andere dimensie omdat beide lichaamshelften anders functioneren en daarmee andere kunnen worden geïnterpreteerd. Lichaamstaal en doorgronden is -zoals Johan Cruijffi ooit uitdrukte- "je ziet het pas als je het doorhebt".
Slechts vijf procent van onze bewegingen zijn cultuur. gebonden. Andere komen 'van binnen' en zijn universeel, zoals die kleine jeuk aanvalletjes waarbij je je onbewust krabt. Met hun fysiologische oorsprong beantwoorden zij aan een aandrang die men onderdrukt.
Als denken en praten niet op dezelfde lijn zitten of als we onszelf willen verduidelijken, gaat het lichaam haar gang...
Wanneer we in de ogen wrijven, met de wijsvinger langs onze neus of knipperen met de ogen... het gebeurt onbewust en vertelt over de gedachte die erachter zit en aanleiding was voor de beweging. Een ander fenomeen is de houding van het hoofd. Om dat te observeren kun je in gesprek met iemand een markant verschil zien. Toon hij/zij tijdens het gesprek de linker of rechterhelft van het gezicht? Het verschil tussen die twee spreekt meer dan woorden. Zit je aan het eind van een vergadering onbewust aan je kuit te wrijven ? Je wilt zo snel mogelijk weg!... Het is al gebeurd zonder dat je er erg in hebt. Emotie = beweging! Emoties zijn sneller dan de gedachte erachter!
Grammatica
Observatie van lichaamstaal wordt mogelijk zodra de waarneming gestructureerd gedefinieerd kan worden.
1. De amplitude (snelheid en intensiteit) en de frequentie van gebaren is verschillend in verschillende culturen. Maar het zijn altijd dezelfde gebaren die worden gemaakt.
2. De houding binnen een cultuur of sub-cultuur vertegenwoordigt niet meer dan 1% van de lichaamstaal.
3. Alle gebaren drukken de universele verlangens en afkeer uit: verlangen naar-, of stoppen met.
Gebaren zijn een uitdrukking van de hersenen die zich miljoenen jaren geleden hebben gestructureerd, ver voordat er culturen verschenen.
4. De hersenstructuur is uniek en universeel.
5. Baby's communiceren puur emotioneel met volwassenen vóórdat ze iets voor het eerst leren. De mimiek als deel van de ontogenese.
6. De mens heeft een aantal gebaren gemeen met de aap.
In de hersenen van de mens zitten -net als bij grote apen- spiegelneuronen, die de bewegingen van de ander op hetzelfde moment
registreren. Ook bestaan universele genen die de functie hebben om te kunnen zien of te horen. Door de bewegingen van de ander te ontcijferen kunnen we elkaar begrijpen. .
Paul Mc Lean, (1913–2007), een bekend Amerikaans neurowetenschapper verbonden aan Yale University en het NIMH werd vooral beroemd door zijn theorie over het "Triune Brain" (het drie-enige brein), waarin hij stelt dat het menselijk brein bestaat uit drie evolutionaire lagen waaruit de geschiedenis van de mensheid blijkt: de archéocortex, de paléocortex en de néocortex, ook wel reptielenbrein genoemd, het limbische systeem en de frontale cortex bleken de een na de andere te zijn ontstaan, maar ook op elkaar in drie lagen. Deze theorie zet de suprematie van de mens en zijn neocortex boven de dieren. Het is heel goed mogelijk dat dit schema zal worden opgedoekt zodra de in het limbische systeem betrokken emoties delen in het functioneren van de rede. De wetenschapsgemeenschap waaronder A.R.Tranel. Damasio en Bechara kijken ook naar associatieve theorieën.
Emotie = beweging
Het woord 'emotie' is geboren uit het Latijnse werkwoord "emovere", wat betekent "eruit bewegen", "verplaatsen", "verwijderen" of "in beweging brengen" Het is de etymologische oorsprong van het woord 'emotie', wat duidt op "energie in beweging" of: beweging naar buiten.
Emotie verandert iets in ons gezicht en door ons lichaam. De etymologie zelf geeft gedetailleerde aanwijzingen over de te volgen weg om de emotie te lezen: eerst observeren, want emotie is beweging!
Emoties worden op gezicht en lichaam gelezen. We weten dat onbewust en vertalen dat bewust. Natuurlijk en zonder erbij na te denken staan bewegingen van het lichaam in relatie tot onze mentale toestand. We interpreteren dit bijv. als we zeggen "hij huilt, dus hij is triest," of "zie je hoe trots hij is.(als hij zijn borst vooruit steekt).
Onze bewegingen (lees: de informatie die we zelf verschaffen en de emoties die we voelen) zijn met elkaar verbonden forums in de hersenen. De gedachte, de emotie of de beweging hebben werkelijke gevolgen voor de andere twee. Op eenzelfde manier alsdat we niet kunnen eten zonder dat de maag werkt. Omdat deze onvermijdelijk een boodschap van welzijn naar de hersenen stuurt die dit decodeert worden we ons bewust dat onze interne huishouding steeds wisselend is en op verschillende niveaus tegelijk werkt. Vooral als we sporten merken we dat. Wandelen, zwemmen, fietsen zijn als zodanig een som van bewegingen, maar leiden tot voldoening en zijn vaak aanleiding tot emoties tijdens of net na de sportbeoefening. Deze emoties zijn van een andere orde dan die ze voorafgaand aan de bewegingsinspanning waren. De inspanningen hebben ons op een of andere manier veranderd.
Lang geloofden we dat de hersenen het lichaam bestuurde wanneer we emoties voelden, maar we weten nu dat dit proces veel interactiever is. Het lichaam reageert niet alleen op berichten van de hersenen. Het stuurt ook emotionele berichten via de hersenstam naar de hersenen.
Met andere woorden: als de hersenen van iemand na een ongeval geen informatie meer ontvangen, voelt de patiënt ook minder emoties.
Achter een emotie zit altijd beweging. Het is zeer waarschijnlijk de basis van de emotie. William James, een groot psycholoog in de late negentiende eeuw, begreep dit... Hij symboliseerde dit proces met een klassiek geworden voorbeeld: "... als je tijdens een wandeling een beer ontmoet, denk je dan eerst aan vluchten en ben je daarna pas bang? Of wordt je bang en vlucht je om die reden..? “
Dit debat uit de twintigste eeuw gaf -ten onrechte- het idee dat we eerst bang worden en pas daarna vluchten. Eigenlijk logisch! Maar recenter onderzoek toont aan dat we eerst vluchten. En als we rennen voor ons leven realiseren we ons pas dat we bang zijn voor de beer! Een mechanisme wat in het hart van ons overleven zit. In de auto zien we allemaal dat we remmen vóórdat we het gevaar hebben geanalyseerd.
Als we moesten wachten op ons 'bewuste brein (cortex), zouden we te laat zijn. Emotionele componenten zijn veel sneller dan ons denken. Tussen emotie en beweging zit een echte ‘pas de deux’ en we doen deze dans al vanaf geboorte omdat de amygdala al bij de geboorte voorgevormd is. Om emoties te beschrijven vanuit bewegingen in gezicht en van het lichaam lijkt dus zinvol. Lichaamstaal is integraal onderdeel van onze communicatie. De ELN-studie lichaamstaal is een oneindige, maar interessante reis!
Reactie schrijven