Over ELN

Body language as integral part of human communication

Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland werd opgericht door Gérard Stokkink in 2016. Na studies psychologie en culturele antropologie in de jaren ‘70 werkte Gérard als componist voor dans- en theatergezelschappen (https://is.gd/LQhkml) en film/TV (https://is.gd/6pDZpJ).

Toen hij in 2002 in aanraking kwam met de Frans/Canadese onderzoeker P.Turchet besloot

Gérard zijn studies weer op te pakken en studeerde bij Turchet in Parijs af als synergoloog* en bleef de updates van de studie tot in 2016 volgen. In 2009 kreeg Gérard de exclusieve licentie om de Franstalige studie naar Nederland te brengen en zette in 2011 het Instituut Synergologie in Nederland op.

Integratie van de studie in het onderwijs:

In datzelfde jaar introduceerde Gérard de eerste 'minor' lichaamstaal op als keuzevak aan de Hogeschool van Amsterdam (MWD/SPH). In 2016 besloot Gérard zich van de Franse studie af te splitsen na een dispuut over de manier waarop Turchet de Franse studie wetenschappelijke inzichten toedichtte en veranderde de naam naar Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland, in het kort: ELN.

In 2018 organiseerde ELN het 2e Internationale Congres Lichaamstaal in het Tropenmuseum te Amsterdam, waarbij nieuwe inzichten werden gepresenteerd en de verschillende wetenschappelijke benaderingen van lichaamstaal werden belicht.

Na zijn recente pensionering is Gérard voornamelijk actief als analist-spreker en geeft workshops voor specifieke beroepsgroepen.

Instellingen die aantoonbaar voldoen aan de Kwaliteitscode voor Opleidingsinstituten voor Kort Beroepsonderwijs staan geregistreerd in het centraal register van CRKBO.

ELN voldoet aan alle criteria en wettelijke kwaliteitseisen voor bijscholing van professionals die non verbale communicatie in praktijksituaties willen doorgronden.

Note:

Uit onvrede over het beleid van jeugdzorg verbrak ELN in 2020 de samenwerking met Stichting Kwaliteitsregister Jeugd. Sindsdien krijgen jeugdzorgmedewerkers geen accreditatie-punten meer via ELN cursussen.

Historische ontwikkeling van de studie lichaamstaal

De wetenschappelijke benadering van lichaamstaal kent een lange geschiedenis. Al in de negentiende eeuw onderzochten wetenschappers de relatie tussen emotie en expressie. Een belangrijke pionier op dit gebied was Charles Darwin, die in 1872 het boek The Expression of the Emotions in Man and Animals publiceerde. In dit werk stelde Darwin dat gezichtsuitdrukkingen van emoties een evolutionaire oorsprong hebben en universeel zijn bij mensen.

In de twintigste eeuw werd onderzoek naar non-verbale communicatie verder ontwikkeld binnen de sociale psychologie en communicatiewetenschap. Wetenschappers onderzochten hoe lichaamstaal sociale interacties beïnvloedt en hoe mensen non-verbale signalen interpreteren. Een belangrijke ontwikkeling in de vorige eeuw was het onderzoek naar micro-expressies door Paul Ekman. Hij toonde aan dat bepaalde gezichtsuitdrukkingen van basisemoties universeel herkenbaar zijn in verschillende culturen. Daarnaast beschreef hij micro-expressies: zeer korte en onbewuste gezichtsuitdrukkingen die ontstaan wanneer iemand een emotie probeert te verbergen.

Wetenschappelijk staat vast dat non-verbale signalen, zoals gezichtsuitdrukkingen, stemtoon, aanraking en lichaamshouding een belangrijke rol spelen bij het overbrengen van begrip, validatie en zorg en in emotioneel geladen situaties vaak sneller en zwaarder worden gewogen dan woorden.

Gebaren kunnen geen universele, vaste betekenis hebben omdat ze sterk afhankelijk zijn van de context waarin ze worden gemaakt. Wetenschappelijke publicaties in tijdschriften als het Journal of Nonverbal Behavior laten dat ook zien. Onderzoek toont aan dat Britse en Chinese beoordelaars elkaars non-verbale signalen niet betrouwbaar konden decoderen, ook bij indirecte communicatie. Het is de cultuur, de onderlinge relatie en situatie (context die de betekenis bepalen.

Gezichtsuitdrukkingen, stemtoon, oogcontact en lichaamshouding beïnvloeden hoe mensen op elkaar reageren. Zeker bij het overbrengen van empathie, vertrouwen en emoties.

Dit is uitgebreid aangetoond in peer-reviewed onderzoek, zowel in medische als bij interpersoonlijke settings.

Congruentie tussen woord en (non-verbaal) gedrag werd al door Mehrabian onderzocht. Wanneer verbale en non-verbale signalen inconsistent zijn, vertrouwen mensen vaker op het non-verbale, maar waar ze consistent zijn versterken ze elkaar. Oogcontact samen met een glimlach hebben een meetbaar sociaal effect (peer-reviewed). Oogcontact is een fundamenteel aspect van sociale interactie en vele malen onderzocht in de communicatiewetenschappen, sociale psychologie en psychiatrie. Het beïnvloedt vertrouwen, angst en tevredenheid in onder andere arts-patiënt gesprekken. Een glimlach is aantoonbaar "besmettelijk" door -spiegelende- hersenprocessen.

Vooral ontdekkingen in de neurowetenschappen leverden de laatste decennia nieuwe inzichten in de biologische basis van lichaamstaal. Moderne beeldvormingstechnieken zoals fMRI en EEG maken het mogelijk om hersenactiviteit tijdens emotionele en sociale processen te bestuderen. Hierdoor is duidelijk geworden dat lichaamstaal nauw verbonden is met specifieke hersenstructuren en neurobiologische processen.

Neurologische basis

In de visie van het Expertisecentrum Lichaamstaal wordt lichaamstaal grotendeels aangestuurd door het zenuwstelsel. Binnen het brein spelen verschillende systemen een rol bij de productie van non-verbale signalen. De neocortex is het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor hogere cognitieve functies zoals taal, planning en bewust denken. Wanneer mensen spreken, speelt de neocortex een belangrijke rol in het formuleren van woorden en zinnen. Naast de neocortex speelt het limbisch systeem een cruciale rol bij emotionele processen omdat dit systeem verschillende hersenstructuren omvat die betrokken zijn bij emoties, motivatie en geheugen.

Een van de belangrijkste onderdelen van het limbisch systeem is de amygdala, een structuur die betrokken is bij het herkennen van emotionele stimuli en het initiëren van snelle emotionele reacties. Wanneer iemand bijvoorbeeld angst ervaart, activeert de amygdala fysiologische reacties zoals verhoogde hartslag, gespannen spieren en verandering van lichaamshouding.

Omdat deze reacties grotendeels automatisch plaatsvinden kunnen ze moeilijk volledig worden gecontroleerd. Dit verklaart waarom lichaamstaal vaak een authentieke weerspiegeling vormt van de emotionele toestand van de persoon.

Spreekbeurt Gerard Stokkink (ELN) voor de Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen (NVO).

Spreekbeurt Gerard Stokkink (ELN) voor de Faculteit Sociale Wetenschappen en Psychologie, Universiteit van Amsterdam (UvA).