Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland


De betekenis van lichaamstaal doorgronden is een communicatieve vaardigheid. Lichaamstaal is ook een communicatiewetenschap.  Lichaamstaal (A) is veruit de belangrijkste vorm van non verbale communicatie en wordt gestuurd door impulsen vanuit de hersenen die we emotie noemen. Emoties worden uitgedrukt door beweging van het lichaam of gezicht. Emotie is beweging die kan worden gemeten en zodoende kan worden gedefinieerd: spanning of ontspanning, snelheid van gebaar en de plek op het lichaam waar deze plaatsvindt.

Vormen van non-verbale communicatie:

  • proxemie - tijd/afstand in de onderlinge relatie 
  • stemgebruik: toon/timbre/tempo/volume 
  • onderbewuste waarneming (vb: kleuren, geuren)
  • bewuste signalen (vb: een uniform, auto, sieraad) 
  • lichaamstaal (lichamelijke reacties) in de context (vb:gesprek)

Van de bewegingen van ons lichaam zijn we ons doorgaans niet bewust. Vaak subtiel en onopgemerkt voor het ongeoefend oog toont het lichaam wat we niet (willen) zeggen. Dat maakt lichaamstaal een 'pure' vorm van communicatie die zichtbaar is en vooral interessant object van studie omdat je het overal tegenkomt; op straat, thuis , op vakantie of op je werk. 

Reacties van het lichaam: emoties zijn razendsnel!

Tussen emotie en beweging bestaat een hechte samenwerking die door de amygdala wordt gereguleerd. Het lichaam reageert spontaan op wat er op ons afkomt en reageert al op onze omgeving vóórdat we ons ervan bewust zijn.

 

William James, psycholoog in de late negentiende eeuw symboliseerde dit proces met een klassiek geworden voorbeeld:  “Als je tijdens een wandeling een beer ontmoet denk je dan eerst aan vluchten of wordt je bang en vlucht je om die reden..? “  

We kunnen niet stoppen met communiceren!


 Vroeger dachten we ten onrechte dat we eerst bang werden en daarna vluchten, onderzoek wijst op het tegendeel. Pas als we voor ons leven vrezen, realiseren we ons dat we bang zijn..!  Dit overlevingsmechanisme is ook te zien als we autorijden; we reageren al vóórdat we het gevaar kunnen analyseren. Als we op ons ‘bewuste' brein (cortex) moeten wachten zouden we te laat zijn... Zo ook als je voetbalt, etc...

Bewegingen van het lichaam zijn evenals gezichtsuitdrukkingen vaak onbewuste uitingen en geven weer wat er in je omgaat. Of je nu wilt of niet;  je kunt niet communiceren zonder te bewegen! Je kunt je gedrag bewust aanpassen; je lichaamstaal echter niet. Zonder erbij stil te staan gebruik je je hand, maak je een gebaar, vertrek je een spier in je schouder of in je gezicht. Lichaamstaal is de uitlaatklep voor emoties die je voelt die direct en oncontroleerbaar zichtbaar voor de ander zijn. Ze geven aan wat er in je omgaat. 

 

We reageren constant op de mensen om ons heen zodra we de interactie aangaan. 

De handen werken als tentakels van onze hersenen en spelen een belangrijke rol. Bewegingen van de handen worden vanuit het reptiele brein gestuurd en leiden een 'eigen' leven, net als in de dierenwereld. Onze handen zijn niet te controleren als we in gesprek zijn. Ze verduidelijken wat we zeggen en bedoelen op verschillende manieren die we kunnen indelen en categoriseren. De handen worden ook gebruikt om het lichaam te verlossen van een kriebelende jeuk die tijdens het praten opkomt.  Zodra het ergens jeukt komt de hand tussenbeide om verlichting te geven. Dit gebeurt automatisch en vaak zonder erbij na te denken. Maar: het kriebelt exact op die plek die door de hersenen wordt gestuurd. De plaats waar de hand het lichaam van de jeuk verlost geeft aanwijzing over de onderliggende gedachte. Het lichaam werkt hierbij als een 'woordenboek'. Dit z.g. 'auto'-contact geeft informatie over het denkproces. De neurobiologie leert ons dat elke beweging door de hersenen wordt gestuurd. Het lichaam beweegt niet zonder reden en reageert op de impulsen vanuit de hersenen.

 

Het hoofd draait op drie manieren op zijn as. Iedere wending krijgt betekenis wanneer we drie verschillende assen combineren en de verschillen onderzoeken als we 'ja'-knikken, 'nee'-schudden of de ander onze kin tonen. Lichaamstaal verschilt in sommige opzichten per (sub-)cultuur. Gezichtsexpressies en gebaren zijn niet zo universeel zoals we tot voor kort dachten. Sommige zijn afhankelijk van de cultuur waarin ze voorkomen (denk bijv. in de duikwereld). 

Zo ook verschillen gebaren en oogreflexen in veel Arabische landen van onze westerse, gerelateerd aan de schrijfrichting. 

Zijn universele emoties onafhankelijk van de cultuur waar we in opgroeien.?

In recente edities van PNAS geven Schotse wetenschappers van de Universiteit van Glasgow de algemene basisemoties (Paul Ekmaneen nieuwe kijk. Zij gebruikten een grafisch programma om 3D-afbeeldingen van basisemoties op gezichten te vormen. Vervolgens toonde men de afbeeldingen aan 4800 vrijwilligers van West-Europese en Aziatische afkomst die de emotie moesten benoemen en scoren op een schaal van 1 tot 5. Volgens de onderzoekers laten de resultaten zien dat de zes basisemoties niet zo universeel zijn en  vooral toegespitst op emoties die we in de Westerse cultuur belangrijk vinden. Wat bleek? West-Europese deelnemers waren vrijwel perfect in staat om alle emoties te herkennen. 

Hun Aziatische tegenhangers daarentegen slaagden er een stuk minder in. Zij haalden vooral verbazing, angst, afschuw en boosheid door elkaar.  Waarschijnlijk worden schaamte, trots en schuldgevoel beter herkend door Aziaten omdat die belangrijk zijn binnen de eigen cultuur zo denken de onderzoekers. Dit alles betekent automatisch dat het herkennen van emoties voor een deel cultureel bepaald is en daarmee niet bij geboorte vastligt. 

Liegen is fundamenteel onderdeel van de menselijke communicatie waarbij symbolen worden gebruikt (in taal) evenals lichamelijke- en gezichtsuitdrukkingen  (Burgoon, 1994).

Leugens herkennen is niet het doel van studie binnen ELN, het is slechts een bijproduct. Doordat authenticiteit, cognitie en embodiment, spanning, snelheid en/of tegenstellingen van bewegingen onderdeel zijn van de lichamelijke communicatie wordt het mogelijk een gedetailleerde analyse te maken. (literatuur en onderzoek).

De veronderstelling dat iemand liegt kan echter nooit alleen op micro-expressies worden gebaseerd. De context (bijv. een onschuldig iemand is bang niet te worden geloofd) speelt immers ook een belangrijke rol (Ekman 2003).  Burgoon onderscheidt hierbij vier belangrijke communicatiestrategieën: impression management, relationele communicatie, emotie-management en conversatie-management. 

- Beeldbeheer en relatiecommunicatie bedekken wat iemand van zichzelf laat zien (imago). 

- Emotie-management; de manier waarop mensen emotionele ervaringen en expressies beheren tijdens de interactie. 

- Conversatiebeheer; de wijze waarop een interactief persoon het gesprek controleert  (initiëren thema of wending geven aan het gesprek).

Het verbale incombinatie met het non-verbale wordt significant wanneer de leugenaar complexe problematiek moet uitleggen/ontcijferen.

Deze emotionele en cognitieve processen samen veroorzaken gedragsverandering die net als het bedrog, complex en moeilijk te bevatten is. 


Copyright © 2017  - Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland  ®  - All Rights Reserved

Download
ELN - Brochure.pdf
Adobe Acrobat document 755.5 KB
Download
Opleiding (algemeen).pdf
Adobe Acrobat document 72.7 KB
Download
aanmeldingsformulier.pdf
Adobe Acrobat document 97.9 KB