Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland


Bewegingen door het lichaam (lichaamstaal) worden doorgaans niet bewust geuit, in tegenstelling tot bewust gedrag. Deze 'pure' vorm van communicatie geeft aan de hand van spanning, tegengestelde bewegingen, snelheid en/of 'auto'-contact zichtbare signalen om de inhoud van het gesprek te versterken of juist niet bewust tegen te spreken.

Met de methodiek Bodysystemics stappen we een wereld in om de achterliggende gedachte of verzwegen emotie te herkennen. Lichaamstaal bestuderen vergt tijd. Ieder mens is uniek en reageert op geheel eigen wijze. De grote gemene delers waar ons studiemateriaal is gebaseerd is wetenschappelijk onderbouwd, de methode een 'tool' om lichaamstaal in de praktijk als onderdeel van de (integrale) communicatie toe te passen

De betekenis van lichaamstaal doorgronden is een communicatieve vaardigheid die tot de communicatiewetenschappen behoort.  Lichaamstaal (A) is veruit de belangrijkste vorm van non verbale communicatie. Andere vormen zijn (B) afstand/tijd in de communicatie, (C) stemgebruik, (D) onderbewuste waarneming (bijv. geur) en (E) bewuste signalen (bijv. een ring). 

We kunnen niet stoppen met communiceren!

Bewegingen van het lichaam zijn net als gezichtsuitdrukkingen vaak onbewuste uitingen die aantonen wat er in je omgaat. Of je nu wilt of niet;  je kunt niet communiceren zonder beweging! Gedrag kun je bewust aanpassen, lichaamstaal niet.  Zonder erbij stil te staan gebruik je een hand of maak je een gebaar, vertrekt een spier in de schouder. Lichaamstaal is de uitlaatklep voor de emotie die je voelt, direct en oncontroleerbaar. Zichtbaar voor de ander geeft het aan wat er in je omgaat. We reageren constant op onze omgeving. 

 

Voorbeeld:

De handen zijn als tentakels van de hersenen en spelen een belangrijke rol in het begrijpen van de lichaamstaal van de ander. Bewegingen van de handen worden vanuit het reptiele brein gestuurd en leiden een 'eigen' leven, net als in de dierenwereld en zijn vaak niet te controleren. Zodra het ergens jeukt komt de hand tussenbeide om verlichting te geven. Dit gebeurt automatisch.  Het kriebelt exact op die plek wat door de hersenen wordt gestuurd. De plaats waar de hand het lichaam 'krabt' geeft de onderliggende emotie weer.  De lexicon van het lichaam wordt helder geuit in 'auto'-contact en geeft informatie over het denkproces. De neurobiologie leert ons dat elke beweging en gevoel van het lichaam door de hersenen wordt gestuurd. Het lichaam beweegt niet zonder reden en reageert op de impuls vanuit de hersenen tijdens de interactie.

 

Op het hoofd, de knie of elleboog; achter elke beweging zit een gedachte. Maar ook de manier waarop je zit, staat, een gebaar naar links of rechts; alles vind zijn oorsprong in de achterliggende gedachte en gevormd door de cultuur waarin we leven. Om de betekenis en inhoud achter bewegingen in het gezicht en door het lichaam geuit te bestuderen en te begrijpen hanteert Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland de methode die werd ontwikkeld door het Zwitserse Bodysystemics i.s.m. internationale specialisten op het gebied van non verbale communicatie. 

Lichaamstaal verschilt in sommige opzichten per cultuur. Gezichtsexpressies en gebaren zijn niet zo universeel zoals we tot voor kort dachten. Sommige zijn afhankelijk van de cultuur of subcultuur waarin ze voorkomen (denk aan de duikwereld). Zo verschillen in bijv. Arabische landen gebaren en oogreflexen van onze westerse, gerelateerd aan schrijfrichting. 

Vormen van non-verbale communicatie zijn:

  • proxemie - tijd/afstand in de onderlinge relatie 
  • stemgebruik: toon/timbre/tempo/volume 
  • onderbewuste waarneming (vb: kleur, geur)
  • bewuste signalen (vb: uniform) 
  • lichaamstaal (lichamelijke reacties) in de context (vb:gesprek)

Liegen is fundamenteel onderdeel van de menselijke communicatie waarbij symbolen worden gebruikt (in taalgebruik) alsook lichamelijke- en gezichtsuitdrukkingen  (Burgoon, 1994).

Leugens herkennen is niet het doel van studie binnen ELN. De leugen is slechts een bijproduct, waarbij authenticiteit, cognitie en embodiment, spanning, snelheid en tegenstellingen van beweging onderdeel uitmaken van een gedetailleerde analyse. (literatuur en onderzoek).

De veronderstelling dat iemand liegt kan niet alleen op micro-expressies worden gebaseerd. De context (bijv. de angst van een onschuldige niet te worden geloofd) speelt ook een belangrijke rol (Ekman 2003).  Burgoon onderscheidt hierbij vier belangrijke communicatiestrategieën: impression management, relationele communicatie, emotie-management en conversatie-management. 

- Beeldbeheer en relatiecommunicatie bedekken beelden die iemand produceert naar zijn publiek. 

- Emotie-management; de manier waarop mensen emotionele ervaringen en expressies in de interactie met anderen beheren. 

- Conversatiebeheer; de wijze waarop de interactieve mens het gesprek beheert (bijv. het initiëren van thema of wendingen).

Verbale en niet-verbale combinaties worden significant wanneer de leugenaar complexe problematiek moet ontmaskeren wat emotionele-, cognitieve- en/of gedragsverandering kan veroorzaken die, net als het eventuele bedrog, complex is met inbegrip  van evt. interculturele verschillen. 

Tussen emotie en beweging bestaat een hechte samenwerking die door de amygdala wordt gereguleerd.  Het lichaam reageert spontaan op wat er op ons afkomt en reageert al op onze omgeving vóórdat we ons ervan bewust zijn.

 

William James, psycholoog in de late negentiende eeuw symboliseerde dit proces met een klassiek geworden voorbeeld:  “Als je tijdens een wandeling een beer ontmoet denk je dan eerst aan vluchten en ben je daarna pas bang...of wordt je bang en vlucht je om die reden..? “  


Reacties van het lichaam 

 Vroeger dachten we ten onrechte dat we eerst bang zijn en daarna vluchten, maar onderzoek wijst uit dat we eerst vluchten, en pas als we voor ons leven vrezen ons realiseren dat we bang zijn voor beren!  Dit overlevingsmechanisme is ook te zien als we autorijden; we reageren al vóórdat we het gevaar kunnen analyseren. Als we op ons ‘bewuste' brein (cortex) moeten wachten zijn we te laat... emoties zijn veel sneller!

Zijn universele emoties onafhankelijk van de cultuur waar we in opgroeien.?

In recente edities van PNAS geven Schotse wetenschappers van de Universiteit van Glasgow de algemene basisemoties (Paul Ekmaneen nieuwe kijk. Zij gebruikten een grafisch programma om 3D-afbeeldingen van basisemoties op gezichten te vormen. Vervolgens toonde men de afbeeldingen aan 4800 vrijwilligers van West-Europese en Aziatische afkomst die de emotie moesten benoemen en scoren op een schaal van 1 tot 5. Volgens de onderzoekers laten de resultaten zien dat de zes basisemoties niet zo universeel zijn en  vooral toegespitst op emoties die we in de Westerse cultuur belangrijk vinden. Wat bleek? West-Europese deelnemers waren vrijwel perfect in staat om alle emoties te herkennen. 

Hun Aziatische tegenhangers daarentegen slaagden er een stuk minder in. Zij haalden vooral verbazing, angst, afschuw en boosheid door elkaar.  Waarschijnlijk worden schaamte, trots en schuldgevoel beter herkend door Aziaten omdat die belangrijk zijn binnen de eigen cultuur zo denken de onderzoekers. Dit alles betekent automatisch dat het herkennen van emoties voor een deel cultureel bepaald is en daarmee niet bij geboorte vastligt. 


Copyright © 2017  - Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland  ®  - All Rights Reserved

Klik hier voor het actuele cursusaanbod

Het E.L.N. werkt samen met de Zwitserse Vereniging van Specialisten in Non-Verbale Communicatie en is aangesloten bij het kwaliteitsregister Bodysystemics voor jaarlijkse na-scholing.