Van onze eigen lichaamstaal zijn we ons doorgaans niet bewust, in tegenstelling tot wat we 'gedrag' noemen. Mensen kunnen woorden verdraaien maar het lichaam kan niet liegen. Controle van het lichaam is omgekeerd evenredig aan spontaniteit. De uitlaatklep voor het lichaam om verzwegen gedachten te uiten is lichaamstaal.

Het ELN cursusaanbod bied de tools om lichaamstaal in de dagelijkse praktijk te doorgronden. De lesstof is onder meer gebaseerd op de neurobiologie. De co-laterale werking van de hersenhelften heeft grote impact op de manier waarop lichaamstaal inhoud krijgt. Dit verschil is van essentieel belang wanneer we lichaamstaal willen begrijpen, interpreteren en/of analyseren. 

Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland



algemeen

Bij alles wat je zegt, voelt of denkt zijn je hersenen betrokken. Twee gebieden in je hersenen werken hierbij nauw samen: het cognitieve brein en je emotionele brein. Het cognitieve brein (neocortex) stuurt bewuste processen aan waar je invloed op hebt waarmee je beslist wat je wel en niet wilt zeggen. Het limbische systeem (je emotionele brein) reageert onbewust. Wanneer je een emotie voelt wordt in dit deel razendsnel betekenis gegeven en vertaald door fysieke signalen op het lichaam. Dit onbewuste proces gaat veel sneller dan het cognitieve proces.

Lichaamstaal is veruit de belangrijkste manier waarop we non verbaal communiceren. Emoties worden 'vertaald' door het lichaam of gezicht (e=exterieur, motie = beweging). Beweging kan worden gemeten en kan zodoende worden gedefinieerd. Belangrijk hierbij is vast te stellen of de beweging spanning vertoont, de snelheid ervan en waar de beweging of handeling plaats vindt: op het lichaam, rechts of links, voor of achter het lichaam, met rechts of links, dichtbij of veraf. Wanneer een emotie (bijv. in het gezicht) langere tijd wordt uitgedrukt kan deze onderdeel gaan uitmaken van de persoonlijkheid (zie hieronder) en spreken we van 'ingesleten' (imprinted) emotie.

Kortdurende emoties slijten in en nestelen zich na jaren in het gelaat.

2 militairen vóór (links),  tijdens, en

na (rechts) diensttijd in Afghanistan

5 vormen van nonverbale communicatie welke invloed hebben op de dagelijkse communicatie:

  • proxemie: de tijd en afstand in de onderlinge relatie 
  • stemgebruik: toon/timbre/tempo/volume/intonatie 
  • onderbewuste waarneming (vb: kleur, geur, vorm)
  • bewuste signalen (vb: uniform, auto, sieraad) 
  • lichaamstaal (lichamelijke reacties)

Gerard Stokkink: "Van onze eigen lichaamstaal zijn we ons doorgaans niet bewust. Vaak subtiel en onopgemerkt toont ons lichaam wat we voelen en niet (altijd) hardop zeggen. Dat maakt lichaamstaal een 'pure' vorm van communicatie die je overal tegenkomt: op straat en thuis, op het werk of tijdens je vakantie. We reageren instinctief op elkaars lichaamstaal omdat het in ons DNA 'geprint 'zit. Toch zien we maar een klein deel van wat we kùnnen waarnemen. Onze ogen zijn hiertoe in staat maar veel informatie gaat verloren zolang we niet weten wat van belang is. Niet observeren om te leren, maar bewust  worden en te leren observeren is het doel van de trainingen binnen ELN."

Reacties van het lichaam: emoties zijn razendsnel!

Tussen emotie en beweging bestaat een hechte samenwerking die door de amygdala wordt gereguleerd. Het lichaam reageert spontaan op wat er op ons afkomt en reageert al op onze omgeving vóórdat we ons ervan bewust zijn.

 

William James, psycholoog in de late negentiende eeuw symboliseerde dit proces met een klassiek geworden voorbeeld:  “Als je tijdens een wandeling een beer ontmoet denk je dan eerst aan vluchten of wordt je bang en vlucht je om die reden..? “  

"We kunnen niet stoppen met communiceren!"


 Vroeger dachten we ten onrechte dat we eerst bang werden en daarna vluchten, maar onderzoek wijst op het tegendeel. Pas als we voor ons leven vrezen, realiseren we ons dat we bang zijn..!  Dit overlevingsmechanisme is ook te zien als we autorijden; we reageren al vóórdat we het gevaar hebben kunnen analyseren. Als we op ons ‘bewuste' brein zouden moeten wachten zijn we al te laat... Zo ook als je voetbalt, etc...

Bewegingen van het lichaam zijn evenals gezichtsuitdrukkingen vaak onbewuste uitingen en geven weer wat er in je omgaat. Of je nu wilt of niet;  je kunt niet communiceren zonder te bewegen! Je kunt je gedrag bewust aanpassen; je lichaamstaal echter niet. Zonder erbij stil te staan gebruik je je hand, maak je een gebaar, vertrek je een spier in je schouder of in je gezicht. Lichaamstaal is de uitlaatklep voor emoties die je voelt die direct en oncontroleerbaar zichtbaar voor de ander zijn. Ze geven aan wat er in je omgaat. 

 

We reageren constant op de mensen om ons heen, of we nou wel of niet een gesprek aangaan. 

De handen werken als tentakels van de hersenen en spelen een belangrijke rol. Bewegingen van de handen worden vanuit het reptiele brein gestuurd en leiden een 'eigen' leven, net als in de dierenwereld. De handen zijn amper te controleren zodra we praten. Ze verduidelijken wat we zeggen en geven op verschillende manieren informatie die we kunnen indelen en categoriseren. De handen worden ook gebruikt om het lichaam te verlossen van een kriebelende jeuk die tijdens het praten opkomt.  Zodra het ergens jeukt komt de hand tussenbeide om verlichting te geven. Dit gebeurt vaak automatisch zonder erbij na te denken. Maar: het kriebelt exact op die plek welke door de hersenen wordt aangestuurd. De plaats waar de hand het lichaam van de jeuk verlost geeft aanwijzing over de onderliggende gedachte. Het lichaam werkt als het ware als 'woordenboek'. Deze z.g. micro-itches (lees: 'auto'-contact) geeft informatie over het denkproces. De neurobiologie leert ons dat elke beweging door de hersenen wordt gestuurd. Het lichaam beweegt echter nooit zonder reden en reageert op de impulsen vanuit de hersenen.

Het hoofd draait op drie manieren op zijn as. Iedere wending krijgt betekenis wanneer we drie verschillende assen combineren en de verschillen onderzoeken als we 'ja'-knikken, 'nee'-schudden of de ander onze kin tonen. Lichaamstaal verschilt in sommige opzichten per (sub-)cultuur. Gezichtsexpressies en gebaren zijn echter niet zo universeel zoals we tot voor kort dachten. Sommige zijn afhankelijk van de cultuur waarin ze voorkomen (denk bijv. aan gebaren in de duikwereld). Zo ook verschillen gebaren en oogreflexen in de Arabische cultuur van onze westerse omdat deze zijn gerelateerd aan de schrijfrichting (culturele verschillen). 

Zijn universele emoties onafhankelijk van de cultuur waar we in opgroeien.?

In recente edities van PNAS geven Schotse wetenschappers van de Universiteit van Glasgow de algemene basisemoties (Paul Ekmaneen nieuwe kijk. Zij gebruikten een grafisch programma om 3D-afbeeldingen van basisemoties op gezichten te vormen. Vervolgens toonde men de afbeeldingen aan 4800 vrijwilligers van West-Europese en Aziatische afkomst die de emotie moesten benoemen en scoren op een schaal van 1 tot 5. Volgens de onderzoekers laten de resultaten zien dat de zes basisemoties niet zo universeel zijn en  vooral toegespitst op emoties die we in de Westerse cultuur belangrijk vinden. Wat bleek? West-Europese deelnemers waren vrijwel perfect in staat om alle emoties te herkennen. 

Hun Aziatische tegenhangers daarentegen slaagden er een stuk minder in. Zij haalden vooral verbazing, angst, afschuw en boosheid door elkaar.  Waarschijnlijk worden schaamte, trots en schuldgevoel beter herkend door Aziaten omdat die belangrijk zijn binnen de eigen cultuur zo denken de onderzoekers. Dit alles betekent automatisch dat het herkennen van emoties voor een deel cultureel bepaald is en daarmee niet bij geboorte vastligt. 

Liegen is fundamenteel onderdeel van de menselijke communicatie waarbij symbolen worden gebruikt in zowel taalgebruik als lichamelijke- en gezichtsuitdrukkingen (Burgoon, 1994). De leugen herkennen is niet het doel van de studie maar een bijproduct, doordat authenticiteit, cognitie en embodiment, spanning, snelheid en/of tegenstellingen in bewegingen onderdeel zijn van de lichamelijke communicatie. Hierdoor wordt het mogelijk een gedetailleerde analyse te maken van de eventuele leugen of hetgeen niet wordt gezegd waarop men de vraagstelling en/of het onderwerp van gesprek kan verdiepen of aanpassen. (literatuur en onderzoek

De veronderstelling dat iemand liegt kan echter nooit alleen op micro-expressies worden gebaseerd. De context speelt immers ook een belangrijke rol (Ekman 2003).  Burgoon onderscheidt hierbij vier belangrijke communicatiestrategieën: impression management, relationele communicatie, emotie-management en conversatie-management. 

- Beeldbeheer en relatie-communicatie bedekken wat iemand van zichzelf laat zien (image). 

- Emotie-management; de manier waarop mensen emotionele ervaringen en expressies beheren tijdens de interactie. 

- Conversatiebeheer; de wijze waarop een interactief persoon het gesprek controleert  (initiëren van thema of wending geven aan het gesprek).

Het verbale in combinatie met het non-verbale wordt significant wanneer de leugenaar complexe problematiek moet uitleggen/ontcijferen.

Deze emotionele en cognitieve processen tezamen veroorzaken voor elke leugenaar gedragsveranderingen welke evenals als het bedrog, complex en moeilijk te controleren zijn. 


Copyright © 2019  - Expertisecentrum Lichaamstaal Nederland  ®  - All Rights Reserved

Download
ELN Factsheet.pdf
Adobe Acrobat document 2.8 MB
Download
Bodysystemics.pdf
Adobe Acrobat document 5.2 MB
Download
Tarieven.pdf
Adobe Acrobat document 14.6 MB
Download
aanmelden.pdf
Adobe Acrobat document 168.9 KB

Send a message:

Voer de code in:

Opmerking: De met * gemarkeerde velden zijn verplicht.